مجموعه تالاب بندر انزلی           E ¢28 ،º 49،N ¢25،º 37               استان گیلان

۱ـ موقعیت:مجموعه تالاب انزلی در جنوب غربی سواحل دریای خزر واقع شده است. این تالاب از شرق به روستای پیر بازار ، از غرب به کپورچال و آبکنار ، از جنوب به صومعه سرا و قسمتی از شهرستان رشت محدود می‏شود. مجموعه تالاب انزلی شامل بخشهای شرقی ، غربی ، مرکزی ، سلکه و سیاه کشیم می‏باشد که از نظر بعضی ویژگیها از هم متمایز هستند . تالاب سرخانکل که بخشی از مجموعه تالاب انزلی می‏باشد از شمال به نهنگ روگاه ، از جنوب به شالیزارهای هند خاله و از غرب به رودخانه سیاه درویشان ختم میگردد. منطقه حفاظت شده سیاه کشیم از شمال به خشکی ماه روزه از مشرق به تالاب انزلی و رودخانه سیاه درویشان ، ازجنوب به محدوده روستاهای لاکسار ، نرگستان ، چو مثقال گاوکده ، کلسر ، اسپند و مزارع شمال چکوور و از غرب به مزارع ضیابر ، مازران محله ، بهمبر و مزارع جنوبی و شیکا محدود می‏باشد . پناهگاه حیات وحش سلکه از شمال به تالاب انزلی ، از شرق به رودخانه صوفیانده ازجنوب به مزارع کشاورزی روستاهای هند خانه و صوفیانده و ا زغرب به رودخانه هند خاله ختم می‏گردد.

2-مساحت : 15000 هکتار

3-ارتفاع: 24 متر پائین تر از سطح آبهای آزاد

4-نگرش کلی : تالاب انزلی مجموعه ای است از تالابهای طبیعی آب شیرین که تــوسط رودخانه های حوزه آبریز خود همانند سیاه درویشان ، هند خاله ، پسیخان تغذیه میشود . تالاب انزلی زیستگاه مناسبی برای تخمریزی  و تکثیر ماهیان و نیز محل زمستـانگذرانی و جوجـه‏آوری گونــه های زیادی از پرندگان آبزی محسوب می‏شوند.گیاه نــیPhragmites  australis) ) فراوانترین پوشش گیاهی منطقه را تشکیل میدهد . منطقه شکار ممنوع سرخانگل جزیی از مجموعه تالاب  انزلی می‏باشد که در بخش میانی آن واقع شده است و عمده پوشش گیاهی آن را نی(Phragmites  australis) ولویی  (Typha  sp.) تشکیل می‏دهد.  این تالاب جزء تالابهای بین المللی کنوانسیون رامسر است. در سالیان اخیر تالاب انزلی تحت تاثیر عواملی چون تبدیل قسمتهایی از زمینهای تالاب به زمین های زراعی، ته نشینی رسوبات آبهای وارده  و در نتیجه کاهش سطح تالاب و همچین رشد بی رویه گیاهان آبزی وغیر  بومی  همانند(  Azolla filiculodes)  قرار گرفته است .

5- خصوصیات فیزیکی  : مجمو عه تالاب  انزلی جزءتالابهای طبیعی ، دا ئمی وآب شیرین کشور می‏باشد.حدود11 روداصلئ و 30 رودفرعئ پس از آبیاری مزارع وشالیزارها به همراه جریانهای سطحی حوزه آبریزی به وسعت 3600 کیلو متر مربع به این تالاب می ریزند . ازنظرزمین شناسی زمان تشکیل تالاب به اواخر دوره پلیوسن واحیاناً هلوسن بر می گر دد. خاک اطراف تالاب شامل هیدرومرف سطحی  و غیر آهکی ، خاکهای غیر آهکی لیمونی دار و لیمونی-رسی بدون آهک می‏باشد . ونوع رسوبات بستر تالاب تورب رسوبی سبز (Gyttja) و به میزان کمتر سیلت درشت توربی گزارش شده است.حداکثر عمق آب تالاب درفصل بهار و در نواحی غربی تالاب به 2.5متر میرسدکه به دلیل نوسانات سطح آب دریای خزر این مقدارمتغییر می‏باشد. بر اساس اطلاعات کسب شده در یک دوره 25 ساله  گرمترین ماه سال تیرماه با حداکثر مطلق 8/36 درجه سانتی گراد و حداقل مطلق 4/11 – درجه سانتی گراد در بهمن ماه بوده که به طور کلی متوسط درجه حرارت سالانه آن 16 درجه سانتی گراد می باشد. درجه حرارت آب تالاب در زمستان از 2 تا 11 درجه متغییر است . حداکثر بارش در زمستان بوده و متوسط بارندگی سالیانه از 1500 تا 2000 میلی متر و رطوبت نسبی 80 تا 85 درصد متغییر است و به طور کلی تالاب انزلی دارای تابستانهای گرم و مرطوب و زمستانهای ملایمی است.

6-خصوصیات اکولوژیکی : تالاب انزلی جزء تالابهای کم عمق و هورپرور همراه با آب شیرین است. این تالاب توسط یک مرز شنی به پهنای حدود یک کیلومتر از دریای خزر ( بجز در یک منطقه ) جدا شده است . عمده پوشش گیاهی تالاب نی  (Phragmites australis ) است که گاهی ارتفاع آن به 6 متر هم میرسد. در سال 1363 گیاه (Azolla filiculodes) توسط سازمان پژوهشهای علمی و صنعتی ایران و سازمان کشاورزی با اهداف تولید علوفه برای دام و طیور و تهیه کود سبز برای مزارع برنج استان گیلان و از آن جا به تالاب انزلی راه یافت . د رچند دهه اخیر به دلیل افزایش ورود فاضلابهای کشاورزی ، خانگی و صنعتی و همچنین کاهش سطح آب دریای خزر نی و آزولا از رشد زیاد و پراکنش وسیع تری برخوردار  بوده اند .

7-وضعیت حفاظتی : این تالاب در سال 1354 در فهرست تالابهای بین المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسید. و همچنین سازمان  بین المللی حیات پرندگان این تالاب را به عنوان زیستگاه با اهمیت برای پرندگان تشخیص داده است. منطقه حفاظت شده سیاه کشیم ، پناهگاه حیات وحش سلکه و منطقه شکار ممنوع سرخانکل در تالاب انزلی واقع شده اند .

8-مخاطرات و عوامل تهدید کننده : مجموعه تالاب انزلی با تهدیدات و تعرضات قابل توجهی مواجه می‏باشد که برخی از آنها به قرار ذیل می‏باشد :

ورود فاضلابهای کشاورزی ، خانگی و همچنین فاضلابهای صنعتی ، کاهش سطح آب ، رشد و پراکنش سریع نی و آزولا  به خصوص در ماههای گرم سال ، افزایش فرسایش حوزه آبریز تالاب و در نتیجه افزایش رسوبات درتالاب ، تبدیل زمین های حاشیه تالاب به زمین های کشاورزی ، تردد زیاد  قایق های موتوری  و ایجاد ناامنی در منطقه ، صید و شکار فزاینده پرندگان آبزی،  برداشت تخم پرندگان توسط افراد محلی، افزایش میزان فلزات سنگین و بخصوص سرب در آب و رسوبات تالاب ، پمپاژآب به بالا دست تالاب جهت آبیاری اراضی کشاورزی، احـــداث کــومه های شکار، تجمع مقادیر زیادی از زباله های غیر قابل تجزیه در تالاب که عمدتاً از طریق رودخانه های منتهی به تالاب و بازدید کنندگان از تالاب وارد تالاب میگردد ، احداث استخر پرورش ماهی در اطراف تالاب ، احداث کانال جهت انتقال آب به بالا دست تالاب ، تغییر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آب در نتیجه تاثیر برروی تخم ریزی و تکثیر ماهیان به خصوص  ماهیان  تجاری.

9-عملکرد هیدرولوژیکی : این تالاب  باعث ته نشینی تقریبا 13 % ذرات معلقی که سالیانه واردآن می گردد شده و همچنین  در تصفیه و کاهش بار آلودگی آبها وارده به آن نقش حائز اهمیت دارد ، به طوریکه سالیانه 38 %  عناصر غذایی در تالاب رسوب میکند .تالاب انزلی در کنترل سیلاب و جلوگیری از فرسایش سواحل دریای خزر و همچنین اقلیم نواحی مجاور خودنقش مهمی دارد.  

10- ارزشهای اقتصادی – اجتماعی و استفاده از سرزمین : استفاده از منابع گیاهی ، بهره وری از رسوبات بستر به عنوان کود ، وجود تیتانیوم در رسوبات بستر ، صید ماهی و شکارپرندگان ، همچنین جذب جهانگردان و گردش گران از جمله ارزشهای  مجموعه تالاب انزلی محسوب میگردد.لازم به ذکر است در حال حاضر از تالابها و زمینهای اطراف تالاب به منظور کشت، تامین علوفه احشام، صید ماهی و شکار پرندگان، قایقرانی و حمل و نقل مردم و کالاها استفاده میگردد. همچنین این تالاب یکی از منابع مهم تامین کننده آب اراضی کشاورزی مناطق مجاور خوداست.

 11-فون قابل توجه : تالاب انزلی زیستگاه مناسبی برای زمستانگذارنی و جوجه آوری پرندگان آبزی است.سازمان بین المللی حیات پرندگان مجموعه تالاب انزلی را به عنوان زیستگاه با اهمیت برای پرندگان تشخیص داده است.در این تالاب پرندگانی چون باکلان بزرگ (Phalacrcorax carbo) ،عقاب دریای دم سفید ( Haliaeetus albicilla) جوجه آوری  مینمایند. همه ساله  تعداد زیادی قو، غاز ، اردک ، کشیم ، حواصیل , چنگرمعمولی در بخشهای مختلف تالاب زمستانگذرانی میکنند. برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص پرندگان این تالاب به جدول شماره 18 مراجعه نمایید.مهمترین ماهیان مجموعه تالاب انزلی شامل سیم(   Abramis brama) ، اردک ماهی (Esox lucius)، سوف معمولی(Stizostedion lucioperca)، کپور(Cyprinus  caprio)، اسبله(Silurus glanis)، شاه کولیChalcalburnus chalcoides)ماهی سفید(Rutilus frisii kutum)،کلمه منطقه شمالی دریای خزر(Rutilus rutilus)،لای ماهی(Tinca tinca) و سیاه کولی(Vimba vimba)  است .در حاشیه تالاب پستاندارانی چون گراز(Sus scrofa) ، تشی(Hystrix indica) و شغال(Canis aureus) زیست می نمایند.

12-فلور قابل توجه: از گیاهان حاشیه این تالاب میتوان به نی((Phragmites  australis ،توروف محو  (Sparganium neglectum)، لویی (Typha latifolia ) ، پیزر( Scirpus lacustris  ), هفت بند برگ بیدی (Polygonum lapathifolium)، عدسک پر ریشه (Spirodela sp.)، تیر کمان آبی (Sagittaria sagittifolia)، شقاقل(Sium angustifolium)، آب تره(Nasturtium amphibium)، قاشق واش(  Alisma plantago–aquatica)، هزارنی (Butomus umbellatus)،ثعله باقلی(Nelumbium nuciferum )، دم اسب (Equisetum sp.)و ازگیاهان شناورتالاب میتوان به پشه گیر (Utricularia neglecta)، سرخس شناور ( Salvinia natans)، تخت قورباقه (Hydrocharis morsus-ranae)، عدسک ستاره ای (Lemna trisulca)، عدسک آبی (Lemna minor)، سه کوله خیز (Trapa natans) ، آب بشقاب معمولی ( Hydrocotryle vulgaris)، هفت بند دوزیست (Polygonum amphibium) و بارهنگ آبی درخشان(Potamogeton lucens) اشاره نمود. گیاهان غوطه ور در این تالاب شامل پر طاووسی سنبله ای (Myriophyllum spicatum)، علف شاخه غوطه ور (Ceratophyllum demersum)  ، بارهنگ آبی شانه ای

 (Potamogetom pectinatus)، بار هنگ آبی فردار (Potamogeton crispus) و(Hydrilla verticillata) است.

13-تحقیقات علمی انجام شده : این تالاب به دلیل وضعیت بوم شناختی و زیست شناختی خاص همواره مورد توجه محققین داخلی و خارجی بوده است. بدین جهت بیشتر مطالعات بر روی مسایل لیمنولوژی ، هیدرولوژی ، ژئولوژی و شناسایی منابع آلاینده و میزان آلاینده ها دراین تالاب  توسط سازمان حفاظت محیط زیست ، جهاد سازندگی ، شیلات ، FAO و دانشگاهها ( عمدتا" دانشگاه تهران  و تربیت مدرس ) صورت گرفته است . شایان ذکراست سازمان حفاظت محیط زیست در مجموعه تالاب انزلی دارای چندین ایستگاه تحقیقاتی بوده که به طور منظم وضعیت آب تالاب را از نظر خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی ، و بیولوژیکی مورد بررسی قرار می‏دهد ,همچنین همه ساله سرشماری نیمه زمستانه پرندگان آبزی توسط کارشناسان سازمان حفا ظت محیط زیست صورت میپذیرد .

سازمان همکاری های بین المللی ژاپن JICA  نیز پروژه مدیریت جامع حوزه آبریز تالاب انزلی را با مشارکت ایران شروع کرده و در حال حاضر طرح جامع پایان یافته و طرح اجرایی در حال انجام است.



تاريخ : ۱۳٩۱/۱۱/۱ | ٩:٥۳ ‎ب.ظ | نويسنده : مریم دولت پناه شالمایی | نظرات ()

  • زاهدان سيتي
  • ايران سافت
  • کارت شارژ همراه اول